Wanneer we ons onveilig voelen, schakelt ons zenuwstelsel automatisch over op overleven. Dat gebeurt razendsnel, zonder dat we er bewust over nadenken. Veel mensen kennen de reacties fight, flight en freeze: vechten, vluchten of verstijven. Maar er is nog een vierde overlevingsreactie die minder bekend is: fawn: pleasen.
Veel mensen met deze reactie merken pas later hoeveel energie het kost om voortdurend afgestemd te zijn op anderen. Ze kunnen moeite hebben met grenzen aangeven, conflicten verdragen of voelen wat ze zelf nodig hebben. Soms ontstaat er automatisch de neiging om anderen gerust te stellen, spanning te verzachten of verantwoordelijkheid te nemen voor de emoties van anderen.
Alle mensen hebben één ding gemeen: in een dreigende situatie probeert het lichaam zichzelf te beschermen. Het zenuwstelsel zoekt automatisch naar de strategie die op dat moment de meeste kans geeft op veiligheid.
Bij de fawn-reactie gebeurt dat door je aan te passen aan de ander of de situatie. Iemand probeert spanning, conflict of agressie te verminderen door vriendelijk, zorgzaam, behulpzaam of meegaand te zijn. Niet omdat iemand 'gewoon zo is', maar omdat het lichaam heeft geleerd dat aanpassen helpt om de situatie veilig te houden.
De fawn-reactie ontstaat vaak in situaties waarin afhankelijkheid én onveiligheid samenkomen. Bijvoorbeeld wanneer iemand opgroeit of samenleeft met emotioneel onvoorspelbare, afwezige of grensoverschrijdende anderen. In zulke situaties voelt vechten of vluchten vaak niet als een echte optie. Het zenuwstelsel zoekt dan een andere manier om veiligheid en verbinding te behouden.
Aanpassen, zorgen voor anderen of voortdurend rekening houden met de behoeften van de omgeving kan dan een slimme overlevingsstrategie worden. Zeker voor kinderen, die afhankelijk zijn van de mensen om hen heen, kan het bewaren van harmonie voelen als noodzakelijk om emotioneel of praktisch veilig te blijven.
Van alle overlevingsreacties is fawn misschien wel de minst zichtbaar:
Fight oogt boos of confronterend.
Flight laat onrust of vermijding zien.
Freeze valt op door stilvallen of terugtrekken.
Fawn daarentegen ziet er aan de buitenkant vaak juist positief uit.
Iemand komt vriendelijk, attent, rustig of behulpzaam over. Daardoor wordt deze reactie niet snel herkend; niet door de omgeving, maar vaak ook niet door degene zelf.
Belangrijk om te begrijpen is dat fawn geen zwakte of karakterfout is. Het is een automatische overlevingsreactie van het lichaam. Een manier waarop het zenuwstelsel heeft geleerd om veiligheid te creëren in situaties die als bedreigend of overweldigend werden ervaren.
Wat ooit hielp om moeilijke of ingrijpende levensgebeurtenissen door te komen, kan later in het leven nog steeds actief blijven, ook wanneer die oude situatie voorbij is.
Bewustwording is vaak de eerste stap. Niet om jezelf te veroordelen, maar om te begrijpen waarom je doet wat je doet. Want achter pleasen zit meestal geen oppervlakkige behoefte om aardig gevonden te worden, maar een diepgewortelde poging van het systeem om veiligheid, verbinding en rust te bewaren.
Holistische massagetherapie helpt je regulatie te versterken waardoor je je overlevingspatronen gaat herkennen, waardoor je meer vrijheid voelt om gezonde verbindingen aan te gaan.