Psoas: de spier van de ziel

Diep in je lichaam bevindt zich een spier waar de laatste jaren steeds meer aandacht voor is: de psoas. Een spier die betrokken is bij je houding, beweging en de stabiliteit van je romp. Maar ook een spier die binnen lichaamsgerichte therapie regelmatig ter sprake komt wanneer we kijken naar de samenhang tussen lichamelijke spanning, stress en gevoel.

De psoas wordt ook wel 'de spier van de ziel' genoemd. Een bijzondere benaming die verwijst naar de verbinding die we ervaren tussen ons lichaam en onze innerlijke belevingswereld.
Maar wat maakt deze spier zo interessant? En welke rol kan hij spelen wanneer je langere tijd spanning ervaart?

Een bijzondere spier

De psoas is een diepliggende spier die aan weerszijden van je onderrug loopt. Hij verbindt de lendenwervels met het bovenbeen en werkt nauw samen met de iliacus, een spier die aan de binnenzijde van het bekken ligt. Samen vormen ze de iliopsoas.
Deze spiergroep speelt een belangrijke rol bij het buigen van je heup, bijvoorbeeld wanneer je loopt, een trap oploopt of vanuit een liggende houding overeind komt. Daarnaast draagt de psoas bij aan de stabiliteit van je onderrug en bekken.
Door zijn ligging en functie is de psoas betrokken bij veel bewegingen die je dagelijks vrijwel ongemerkt maakt.

Wat gebeurt er wanneer je langere tijd onder spanning staat?

Ons lichaam reageert voortdurend op wat we meemaken. Dat gebeurt grotendeels buiten ons bewustzijn om.
Wanneer je stress of onveiligheid ervaart, schakelt je zenuwstelsel over op een toestand van verhoogde alertheid. Je lichaam bereidt zich voor om te handelen: vechten, vluchten of, wanneer dat niet mogelijk is, verstijven. Je ademhaling verandert, spieren kunnen zich aanspannen en je houding past zich aan. Dat is een natuurlijke beschermingsreactie.
Wanneer spanning langere tijd aanhoudt, kan het moeilijker worden om weer volledig tot rust te komen. Je blijft als het ware op je hoede, ook wanneer de situatie die de spanning opriep inmiddels voorbij is. Dat kan zich uiten in een veranderde spierspanning, een beperkte bewegingsvrijheid of een lichaam dat maar moeilijk ontspant. De psoas kan daarin een rol spelen, maar is zeker niet de enige spier die betrokken is bij deze reacties.

Wanneer je lichaam blijft reageren op wat voorbij is

Soms reageer je in het heden op een manier die niet helemaal lijkt te passen bij de situatie van dat moment. Een opmerking van iemand kan je onverwacht raken. Je merkt dat je buik zich aanspant, je adem stokt of je lichaam zich als het ware schrap zet.
Misschien herken je dat je in bepaalde situaties automatisch je best doet om het anderen naar de zin te maken. Of dat je moeilijk kunt ontspannen, zelfs wanneer daar alle ruimte voor is. Dergelijke reacties kunnen samenhangen met ervaringen die je eerder in je leven hebt opgedaan.
Wat ooit nodig was om je staande te houden, kan ongemerkt een patroon worden. Je lichaam heeft geleerd alert te zijn, je aan te passen of gevoelens opzij te zetten.

Dat betekent niet dat eerdere ervaringen letterlijk in je psoas worden opgeslagen. Wel kunnen langdurige stress en terugkerende beschermingsreacties invloed hebben op de manier waarop je lichaam spanning reguleert. Soms merk je dat vooral in je buik, heupen of onderrug. Soms is het een meer algemeen gevoel van onrust of verkramping.

De psoas als ingang naar lichaamsbewustzijn

Binnen de lichaamsgerichte therapie krijgt de psoas bijzondere aandacht. Niet omdat deze spier alle antwoorden geeft, maar omdat hij onderdeel is van een groter geheel waarin beweging, ademhaling, houding en spanning met elkaar samenhangen.
De benaming 'spier van de ziel' vind ik in dat verband mooi. Ze nodigt uit om verder te kijken dan alleen de anatomie.
Wat gebeurt er in je lichaam wanneer je spanning ervaart? Kun je voelen wanneer je jezelf schrap zet? Wat merk je aan je ademhaling wanneer je je niet helemaal veilig of op je gemak voelt? Het gaat daarbij niet om het vinden van één oorzaak of het losmaken van een spier die zogenaamd alles vasthoudt. Het gaat om het ontwikkelen van aandacht voor wat er in je lichaam gebeurt.

Geen quick fix, maar aandacht en geduld

De psoas laat zich niet zomaar ontspannen door hem stevig te masseren of door een oefening te doen die voor iedereen hetzelfde werkt.
Juist bij een spier die zo diep in het lichaam ligt, is zorgvuldigheid belangrijk. Forceren heeft weinig zin. Het lichaam heeft soms tijd nodig om spanning te verminderen en weer meer bewegingsvrijheid te ervaren.

In mijn praktijk kijk ik daarom niet alleen naar de plek waar iemand spanning of pijn ervaart. Ik ben ook nieuwsgierig naar de omstandigheden waarin die klachten ontstaan of toenemen. Wat speelt er in je dagelijks leven? Hoe ga je om met spanning? Kun je voelen waar je grenzen liggen? En wat gebeurt er wanneer je jezelf de ruimte geeft om even niets te hoeven?
Dat zijn vragen waarop niet altijd direct een antwoord komt. Soms begint het met simpelweg opmerken wat je lichaam laat voelen.

Luisteren naar wat je lichaam vertelt

In mijn praktijk voor holistische massagetherapie in Bussum werk ik vanuit aandacht, aanraking en lichaamsbewustzijn. Niet om je lichaam te dwingen spanning los te laten, maar om ruimte te creëren waarin je weer meer contact kunt ervaren met jezelf.
De psoas is daarin niet het doel op zich. Het is één onderdeel van een lichaam waarin alles met elkaar samenhangt.
Misschien is dat wel de belangrijkste betekenis van de 'spier van de ziel': de uitnodiging om niet alleen naar je spieren en lichamelijke klachten te kijken, maar ook naar wat je ervaart, wat je hebt meegemaakt en wat je op dit moment nodig hebt.

Niet om alles te verklaren. Wel om met meer aandacht en nieuwsgierigheid te luisteren naar wat je lichaam je vertelt.
Want soms begint verandering niet bij het oplossen van een klacht, maar bij het opnieuw leren luisteren naar jezelf.