Hoe je hebt geleerd om met je emoties om te gaan, werkt vaak door in je volwassen leven. Meestal merk je dat niet eens bewust. Je lichaam laat het je eerder voelen dan je hoofd het begrijpt.
Leren voelen in verbinding met een ander
Een kind leert niet vanzelf hoe het met emoties kan omgaan. Dat leert het, stap voor stap, in contact met anderen.
Wanneer een kind verdrietig, boos of bang is, heeft het een volwassene nodig die helpt om te begrijpen wat er vanbinnen gebeurt. Iemand die luistert, de emotie herkent en het kind niet afwijst om wat het voelt maar zegt: ‘Ik zie dat je verdrietig bent.’
Of: ‘Je bent boos omdat het anders liep dan je had gehoopt.’
Dat lijkt misschien eenvoudig, maar voor een kind maakt het een wereld van verschil. Het ervaart dat deze gevoelens er mogen zijn. Dat het niet alleen hoeft te zijn met wat er vanbinnen gebeurt. Dat een ander dichtbij kan blijven, ook wanneer het verdrietig, boos of bang is.
Dit proces noemen we co-regulatie: het samen tot rust komen en leren omgaan met emoties, met behulp van een ander.
Een baby kan nog niet onder woorden brengen wat hij ervaart. Toch reageert een baby al op aanraking, stemgebruik, gezichtsuitdrukkingen en de manier hoe het wordt vastgehouden.. Door herhaalde ervaringen van aandacht, troost en nabijheid ontwikkelt een kind geleidelijk een gevoel van veiligheid. Vanuit die veiligheid leert het steeds meer om eigen gevoelens te herkennen en ermee om te gaan.
Wat gebeurt er als die afstemming ontbreekt?
Niet ieder kind ervaart voldoende ruimte om te voelen en te laten zien wat er in hem omgaat. Misschien was er thuis weinig aandacht voor emoties. Of waren je ouders zelf zo belast dat ze niet goed konden aansluiten bij wat jij nodig had. Of misschien kreeg je te horen dat je niet zo moest zeuren, dat je flink moest zijn of dat je je niet zo moet aanstellen.
Soms was er sprake van duidelijke afwijzing. Soms ontbrak vooral iets wat moeilijker zichtbaar is: de ervaring dat iemand echt bij je blijft wanneer je het moeilijk hebt.
Een kind is voor zijn veiligheid afhankelijk van de volwassenen om zich heen. Het kan zich daarom gaan aanpassen aan wat zijn omgeving van hem vraagt. Het leert bijvoorbeeld om verdriet in te slikken, boosheid te verbergen of vooral rekening te houden met de gevoelens van anderen. Niet omdat het daar bewust voor kiest, maar omdat aanpassen op dat moment een manier kan zijn om de verbinding met de omgeving te behouden.
Zo kan de overtuiging ontstaan dat bepaalde gevoelens beter niet zichtbaar kunnen worden. Dat je lief moet zijn, sterk moet blijven of vooral geen last mag veroorzaken.
Wat ooit een begrijpelijke manier was om met je omgeving om te gaan, kan later een patroon worden dat je nauwelijks nog opmerkt.
Wanneer aanpassen een tweede natuur wordt
Misschien herken je het bij jezelf.
Je merkt dat iets je raakt, maar zegt dat het wel meevalt.
Je voelt boosheid, maar probeert vooral redelijk te blijven.
Je bent verdrietig, maar vindt dat je niet zo moeilijk moet doen.
Of je merkt dat iemand over je grens gaat, terwijl je toch automatisch instemt.
Van buitenaf lijkt er misschien weinig aan de hand. Je functioneert, je zorgt voor anderen en je doet wat er van je verwacht wordt. Maar ondertussen kan er vanbinnen van alles gebeuren.
Je houdt je adem in.
Je kaken spannen zich aan.
Je voelt een knoop in je buik
Je schouders trekken omhoog.
Of je merkt juist dat je nauwelijks nog voelt wat er in je omgaat.
Soms herken je pas achteraf dat iets je geraakt heeft. Je wordt uren later boos, voelt je onverwacht verdrietig of blijft maar nadenken over een gesprek dat ogenschijnlijk weinig voorstelde. Het kan zijn dat je op zo'n moment niet alleen reageert op wat er nu gebeurt, maar ook op iets wat je eerder hebt geleerd over veiligheid, afwijzing of verbinding. Dat betekent niet dat iedere heftige emotie uit je jeugd voortkomt. Wel kan je voorgeschiedenis mede bepalen hoe je situaties ervaart en hoe je erop reageert.
Wat je niet kon uiten, hoef je niet meteen te begrijpen
Wanneer je jarenlang gewend bent geweest om bepaalde gevoelens opzij te zetten, kun je het contact ermee geleidelijk kwijtraken.
Je weet misschien heel goed wat je denkt, maar minder goed wat je voelt.
Je kunt vertellen dat je moe bent, terwijl je nauwelijks merkt hoeveel spanning je vasthoudt.
Of je merkt dat je steeds doorgaat, ook wanneer je lichaam eigenlijk om rust vraagt.
Soms wordt spanning zichtbaar in terugkerende lichamelijke klachten. Denk aan een gespannen nek, pijnlijke schouders, een onrustige ademhaling of een voortdurend gevoel van alertheid.
Lichamelijke klachten kunnen veel verschillende oorzaken hebben. Ze zijn niet automatisch het gevolg van onverwerkte emoties of ervaringen uit het verleden. Toch kunnen stress, emoties en de manier waarop je met spanning omgaat een rol spelen in hoe je je lichaam ervaart. Het lichaam en je gevoelsleven staan immers niet los van elkaar.
Wanneer je langere tijd alert bent, weinig rust ervaart of voortdurend probeert aan verwachtingen te voldoen, kan het moeilijker worden om signalen van vermoeidheid, ongemak en grenzen tijdig op te merken.
Je gaat door.
Je past je aan.
Je houdt vol.
Totdat je merkt dat ontspannen niet meer vanzelfsprekend is, of dat je lichaam steeds nadrukkelijker om aandacht vraagt.
Van co-regulatie naar zelfregulatie
Wanneer een kind voldoende steun en afstemming ervaart, leert het geleidelijk om zichzelf te reguleren. Dat betekent niet dat je later altijd rustig blijft of je emoties volledig onder controle hebt. Het betekent dat je steeds beter kunt herkennen wat je voelt, wat je nodig hebt en hoe je met spanning kunt omgaan.
Ook als volwassene hebben we anderen nodig. Verbinding en steun blijven belangrijk, juist wanneer het moeilijk wordt. Maar als je vroeg hebt geleerd dat je gevoelens beter kunt verbergen, kan het lastig zijn om die steun toe te laten.
Misschien vind je het moeilijk om hulp te vragen, of voel je je verantwoordelijk voor het welzijn van anderen, maar weet je niet goed hoe je voor jezelf moet zorgen. Misschien trek je je terug zodra iemand te dichtbij komt.
Je kunt zelfs merken dat je anders reageert dan je eigenlijk zou willen.
Je zegt ja terwijl je nee voelt.
Je wordt boos terwijl je vooral gekwetst bent.
Of je blijft rustig op het moment zelf, maar voelt pas later hoeveel iets met je heeft gedaan.
Dat zijn geen bewijzen dat er iets mis met je is. Het kunnen manieren zijn waarop je hebt geleerd om met situaties om te gaan.
En wat je ooit hebt geleerd, hoef je niet zonder meer te blijven herhalen.
Je lichaam als ingang naar bewustwording
Je kunt veel begrijpen over jezelf door na te denken over je verleden. Soms weet je precies waar bepaalde overtuigingen vandaan komen. Toch verandert er niet altijd iets doordat je het begrijpt. Je kunt weten dat je beter je grenzen zou moeten aangeven en toch automatisch instemmen. Je kunt begrijpen dat je niet overal verantwoordelijk voor bent en je toch schuldig voelen wanneer je iemand teleurstelt.
Dat komt doordat reacties niet alleen bestaan uit gedachten. Ook je lichaam, emoties en aangeleerde gewoonten spelen een rol. Daarom kan het waardevol zijn om niet alleen te onderzoeken wat je denkt, maar ook wat je op een bepaald moment lichamelijk ervaart.
Wat gebeurt er in je lijf wanneer iemand iets van je vraagt?
Merk je dat je adem stokt wanneer je iets wilt zeggen?
Voel je spanning wanneer je ruimte voor jezelf inneemt?
Of merk je juist weinig, alsof je even geen toegang hebt tot wat er in je omgaat?
Je hoeft daar niet meteen een verklaring voor te vinden. Soms begint bewustwording met het eenvoudig opmerken van wat er is, zonder jezelf te corrigeren of te veroordelen. Niet om je verleden opnieuw te beleven, maar om in het heden beter te leren herkennen wat er in jou gebeurt.
De rol van holistische massagetherapie
In mijn praktijk voor holistische massagetherapie in Bussum kijk ik niet alleen naar een lichamelijke klacht, maar ook naar de mens als geheel.
Je lichaam, je gevoelens, je voorgeschiedenis en je dagelijkse leven kunnen elkaar beïnvloeden. Daarom vind ik het belangrijk om met aandacht te onderzoeken wat jij ervaart en wat je op dat moment nodig hebt. Aanraking kan daarbij een ingang zijn.
Niet omdat massage automatisch oude emoties losmaakt of omdat iedere lichamelijke spanning een emotionele oorzaak heeft, maar omdat aandachtige aanraking je kan helpen om je lichaam bewuster waar te nemen.
Misschien wordt je adem rustiger.
Misschien merk je hoeveel spanning je vasthoudt.
Of misschien ontdek je juist dat ontspannen lastig is en dat je lichaam tijd nodig heeft om zich op zijn gemak te voelen.
We hoeven niets te forceren en er hoeft niet direct iets te veranderen. Het gaat er niet om dat je een bepaalde emotie moet voelen of een bepaalde ervaring moet verwerken. Het gaat om de mogelijkheid om met meer aandacht aanwezig te zijn bij jezelf. Vanuit die aandacht kan er ruimte ontstaan om signalen eerder te herkennen, je grenzen serieuzer te nemen en andere keuzes te onderzoeken.
Je hoeft het niet langer alleen te doen
Misschien heb je al vroeg geleerd om flink te zijn, je aan te passen of vooral niet te veel van anderen te vragen. Waarschijnlijk heeft die manier van leven je veel gebracht. Je hebt ermee leren omgaan met moeilijke omstandigheden en bent er zelfstandig door geworden.
Maar misschien merk je inmiddels ook de keerzijde.
Dat je moeilijk tot rust komt.
Dat je niet goed weet wat je zelf nodig hebt.
Of dat je steeds opnieuw in dezelfde patronen terechtkomt, terwijl je het eigenlijk anders zou willen.
Dan kan het waardevol zijn om daar met aandacht bij stil te staan.
Niet om jezelf of je ouders de schuld te geven. Niet om alles wat vroeger gebeurde opnieuw te analyseren. Maar om nieuwsgierig te worden naar wat je hebt geleerd en wat daarvan vandaag nog bij je past.
In mijn praktijk onderzoeken we dat op een manier die aansluit bij jouw tempo en mogelijkheden, met aandacht voor je lichaam, je beleving en de samenhang daartussen. Je hoeft niet eerst precies te begrijpen wat er met je aan de hand is. Soms begint verandering met de ruimte om te voelen wat er nu in je leeft.
Wil je onderzoeken wat jouw lichaam je vertelt en hoe holistische massagetherapie je daarbij kan ondersteunen? Je bent welkom in mijn praktijk in Bussum.
Je kunt vrijblijvend contact met me opnemen om te bespreken of mijn werkwijze bij je past.